KOTA PUSAKA - TRAININGSPROGRAMMA VOOR ERFGOED STEDEN IN INDONESIË
Sumatra, Java & Bali, Indonesië, 2008 - 2010
Opdrachtgevers
Dutch Culture, Ministry of Public Works Indonesia
International Institute of Asian Studies (IIAA), UNESCO, Beranda Warisan Sumatra, Heritage Strategies International
Partners
Agenda
Haalbaarheidsstudies revitalisatie historische stadscentra & aanjagen investeringen in private panden en publieke ruimte
Koloniaal erfgoed in Indonesië: uitdagingen en kansen
We faciliteerden een op maat gemaakt trainingsprogramma voor erfgoedgemeenschappen en lokale overheden in 10 erfgoedsteden (Kota Pusaka) vanuit heel Indonesië: op Java (Jakarta, Bandung, Semarang, Surabaya, Yogyakarta, Solo, Malang), Sumatra (Medan, Padang, Sawalunto, Banda Aceh), Bali en Lombok (Denpasar, Ampenan), Kalimantan (Banjarmasin) en Banka Belitung (Pangkalpinang).
De oude koloniale stadscentra van Indonesië waren er in de regel slecht aan toe. Zeker vergeleken met de mooi opgeknapte straten van Melaka, Penang en de oude binnenstad van Phuket, aan de andere kant van de Straat van Melaka in Maleisië en Thailand. Daar werd ‘heritage revitalisation’ al sinds de jaren 2000 zeer succesvol ingezet om toeristen te trekken, maar in die tijd werden de Indonesische binnensteden doorgaans nog gekenmerkt door frequente overstromingen en verlaten panden die voortdurend met sloop bedreigd werden.
“Terwijl Melaka, Penang en de oude binnenstad van Phuket, aan de overzijde van de Straat van Malakka in Maleisië en Thailand, een sterke economische groei doormaakten, werden de koloniale stadscentra van Indonesië gekenmerkt door leegstaande gebouwen, regelmatige overstromingen en waardevolle erfgoedpanden die voortdurend onder sloopdreiging stonden.”
- Cor Dijkgraaf, erfgoedarchitect & projectleider
De vraag om capaciteitsopbouw
In deze context stelde de Badan Warisan Sumatra (Sumatra Heritage Society) voor om erfgoedverenigingen uit het hele land samen te brengen met als doel:
Actieplannen voor de koloniale binnensteden te ontwikkelen om zo bewustwording en investeringen te genereren
Ontwerp- en haalbaarheidsstudies voor herbestemming van individuele historische gebouwen
Kennis te maken met de vereisten en procedures voor de UNESCO Werelderfgoedlijst.
Gedurende een periode van 2 jaar kwamen vertegenwoordigers van de erfgoedgemeenschappen drie keer bijeen op verschillende locaties (Sumatra, Java en Bali) waar we samen werkten aan:
Erfgoedbeleid d.m.v. action plans
Identificatie en SWOT-analyse van gebouwen die met sloop werden bedreigd
Vaardigheden en technieken voor ontwerp- en haalbaarheidsstudies
Analyse van de UNESCO-criteria en -methodologie voor de Werelderfgoedlijst
Vergelijkende studies van andere historische stadscentra in Zuidoost-Azië
Analyse van de erfgoedwaarden 'Uitzonderlijke Universele Waarden' in de respectievelijke steden.
“Er bestaat in Indonesië geen doeltreffende aanpak voor erfgoedbehoud. Het concept Kota Pusaka moet vanaf de basis worden opgebouwd, via erfgoedgemeenschappen.”
- Punto Wijayanto, Indonesian Heritage Trust
Co-creatie van pilotprojecten
Alle vertegenwoordigers gingen naar huis met concrete handvatten voor lokaal erfgoedbeleid & beheer, maar de training leverde ook een aantal succesvolle trajecten op die gericht waren op de specifieke situatie in bepaalde steden, bijvoorbeeld:
In Aceh maakten de deelnemers bijv. een Monopoly-spel wat verspreid is onder alle lagere scholen om erfgoed wat door de tsunami was verwoest weer op de kaart te zetten en uiteindelijk weer op te bouwen.
Ook bleken een aantal haalbaarheidsstudies het gewenste effect te sorteren:
Tax Inspectorat Building, Medan, een voormalig belastingkantoor dat door de ontwikkelaar is opgenomen als clubhuis in een nieuwbouwproject,
Marba Building in Semarang, geacquireerd en herontwikkeld tot Spiegel Bar & Bistro,
Het beroemde spookachtige 'gebouw met 1000 deuren', Lawang Sewu, dat is gerenoveerd door PT. KAIi en doet nu dienst als erfgoed- en spoorwegmuseum.
“Wij werken in Werelderfgoedsteden waar 85% van de gebouwen particulier eigendom is en 75% van de ondernemingen uit huurders bestaat. Daarom kiezen we voor een bottom-upstrategie.”
- Laurence Loh, Architect, Penang Heritage Trust
Herwaardering van erfgoed
Het behoud van koloniaal erfgoed in Indonesië is inmiddels tot een speerpunt van het beleid geworden. In 2012 startte de Indonesische overheid een programma voor het behoud van erfgoedsteden (P3KP) om meer middelen te investeren in de revitalisering van de koloniale stadscentra. De straten van Semarang en Surabaya zijn getransformeerd dankzij flinke investeringen in openbare infrastructuur, en de interpretatie en promotie van erfgoedbeleving. In Jakarta heeft Konsorsium Kota Tua - een publiek-private partnerschappen voor investeringen in historische gebouwen - na jarenlange stilstand de situatie kunnen vlottrekken en sindsdien bruist de oude binnenstad als nooit tevoren.
In 2019 werd het historische kolenmijnstadje Sawahlunto zelfs op de UNESCO Werelderfgoedlijst gezet vanwege zijn industrieel erfgoed, en het koloniale stadscentrum van Jakarta werd in 2015 en opnieuw in 2022 voorgedragen voor UNESCO-status.
Opdrachtgevers
Partners
